Z końcem 1982 roku władza powoli zaczęła się przygotowywać do „normalizacji” i zniesienia stanu wojennego. Przygotowano się do tego od strony prawnej zatwierdzając w sejmie szereg niedawno wprowadzonych restrykcyjnych przepisów, które miały ułatwić walkę z oponentami już po zniesieniu stanu wojennego. W ramach tego w późniejszym czasie wzmocniono kompetencje szefa resortu MSW i wprowadzono stosowne zmiany w konstytucji.  Zaczęto zwalniać internowanych, ale część najbardziej niepokornych wypuszczono z miejsc odosobnienia tylko po to, aby zamknąć ich w więzieniach. Stan wojenny zawieszono z końcem roku, ale nie oznaczało to jeszcze jego całkowitego zniesienia. Sytuacja była wciąż napięta. Podziemne struktury „Solidarności” nadal działały, choć były osłabiane dalszymi aresztowaniami. Opozycja straciła wyraźnie swój impet, ale cały czas wybuchały protesty, dochodziło do manifestacji i starć z milicją. Nie obyło się bez tragedii. 12 maja został śmiertelnie pobity na posterunku milicji przez funkcjonariuszy ZOMO Grzegorz Przemyk, syn opozycyjnej poetki Marii Sadowskiej. Sprawa ta w związku z nierozliczeniem sprawców ciągnęła się jeszcze przez całe lata także po zmianie ustroju. W ramach polityki „normalizacji” Jaruzelski zgodził się na drugą pielgrzymkę Jana Pawła II do Polski w czerwcu 1983 roku. Komuniści liczyli, że dzięki temu podniosą sobie poparcie społeczne, ale Polacy zdruzgotani po stanie wojennym otrzymali ponownie ogromne wsparcie moralne ze strony Ojca Świętego, który w homiliach nie omieszkał użyć słowa „solidarność”. Użycie pielgrzymki papieskiej do swoich celów przez władze nie powiodło się.  Stan wojenny został ostatecznie zniesiony 22 lipca 1983 roku, co było swoistym ”prezentem” władzy dla narodu z okazji święta państwowego w rocznicę ogłoszenia manifestu PKWN.

Powstaje pytanie o bilans stanu wojennego. Pomijając przedstawioną już powyżej argumentację za tym, że stan wojenny nie był żadnym „mniejszym złem” warto się zastanowić, jakie przyniósł skutki. Oczywiście po pierwsze stracono szansę na emancypację Polski i wyjście ze strefy sowieckiej, co było jak najbardziej możliwe. Rezultatem tego było utrzymanie wadliwego pod każdym względem systemu i wydatne osłabienie opozycji. Nie dało się jej zlikwidować, ale po stanie wojennym społeczeństwo polskie było już tak zmęczone, że nie stać go było na kolejny zryw o rozmiarach takich jak ten w sierpniu 1980 roku. To stworzyło w połączeniu z sytuacją międzynarodową warunki, które pozwoliły później na Okrągły Stół. Stan wojenny utrwalił na kolejne dziesięciolecie permanentny już kryzys gospodarczy. Hasła reformy, którymi szermowano nic nie znaczyły. Zmiany były za wolne i zbyt mało zdecydowane żeby można było coś realnie zmienić. Życie codzienne Polaków było, więc dalej bardzo trudne. Wpłynęło to ujemnie na kondycję moralną społeczeństwa. Rezultatem tego, co się stało była kolejna już w historii Polski fala „wielkiej emigracji”. Szereg działaczy opozycji w obawie przed represjami opuszczało kraj a do nich dołączyły tysiące emigrantów ekonomicznych, którzy postanowili na nowo urządzić sobie życie za granicą nie mając już nadziei na normalność w kraju. Często byli to ludzie wartościowi, wykształceni i przedsiębiorczy, których zabrakło, gdy za niecałą dekadę przyszło w Polsce budować gospodarkę wolnorynkową. Wreszcie pozostaje kwestia liczby śmiertelnych ofiar stanu wojennego. Do dziś nie jest ona znana, ale niektóre szacunki mówią nawet o ponad setce zabitych.

Osąd nad autorami stanu wojennego powinien być najsurowszy. Była to zdrada i zbrodnia wobec własnego narodu. Tymczasem przez cały czas decyzja ta była broniona a Wojciech Jaruzelski do końca swych dni – uzyskując wsparcie ze strony systemu III RP (który sam współtworzył) – kłamał na temat przyczyn stanu wojennego opowiadając, jaką to trudną i bolesną decyzję musiał podjąć kreując się na bohatera i patriotę. A tak naprawdę, co miał wspólnego z polskim patriotyzmem ten „sowiecki człowiek”? Kłamał on jak widać skutecznie. Po dziś dzień większość Polaków jak pokazują badania uważa, że decyzja o wprowadzeniu stanu wojennego była uzasadniona. Na szczęście liczba ta spada aczkolwiek nie liczmy na to, że obrońcy tej decyzji złożą broń. Bronią, bowiem nie racji historycznej, lecz określonego układu politycznego, którego elementem jest mit o konieczności wprowadzenia stanu wojennego. Mimo prób postawienia przed sądem jego autorów nikt za to nigdy nie poniósł żadnej kary. Dziś większość najważniejszych osób odpowiedzialnych za tę tragedię nie żyje. Nie sposób oprzeć się wrażeniu, że nawet w momencie, gdy stanęli przed wymiarem sprawiedliwości to sądzono ich tak by nie osądzić ich wcale. I to się udało.

Damian Kosiński

Bibliografia:

Publikacje

Cenckiewicz Sławomir, Wałęsa. Człowiek z teczki, Poznań 2013

Majchrzak Grzegorz, Tajemnice stanu wojennego, Warszawa 2016

Kania Dorota, Targalski Jerzy, Marosz Maciej, Resortowe dzieci. Politycy, Warszawa 2016

Kowalski Lech, Cze. Kiszczak. Biografia gen. broni Czesława Kiszczaka, Poznań 2015

Kowalski Lech, Jaruzelski. Generał ze skazą, Poznań 2012

Patlewicz Radosław, Historia polityczna Polski – nowe spojrzenie, tom II, Częstochowa 2018

Roszkowski Wojciech, Najnowsza historia Polski 1980-2002, Warszawa 2003

Sikorski Kazimierz, Matrioszki Stalina, w : portal naszahistoria.pl, https://naszahistoria.pl/matrioszki-stalina-gwarancja-sojuszu-sowietow-i-prl/ar/9310842

Stan wojenny w : wikipedia.org, https://pl.wikipedia.org/wiki/Stan_wojenny

Szlachtowicz Piotr, Czy Glemp mógł być agentem SB? Analiza teczki na kandydata na współpracownika cz. 1, w : portal NowyPolski Show,  http://thenowypolskishow.co.uk/j-glemp-a-sb

Wieczorkiewicz Paweł, Błażejowska Justyna, Przez Polskę ludową na przełaj i na przekór, Poznań 2011

 

Filmy

Cień, 1995, reż. Piotr Bazylko, Tomasz Skłodowski, https://www.youtube.com/watch?v=WAa8A8RWKe0

Otwartym tekstem (odc. 93/1) – A. Rozpłochowski – prawda o Michniku i jego „opozycyjnej” przeszłości, w : Telewizja Republika, https://www.youtube.com/watch?v=XGAwHpYQJ2U

Towarzysz Generał, 2009, reż. Grzegorz Braun, Robert Kaczmarek,https://www.youtube.com/watch?v=ll5edkkDxLQ

Towarzysz Generał idzie na wojnę, 2011, reż. Grzegorz Braun, Robert Kaczmarek, https://www.youtube.com/watch?v=2xFqPvvqI8s[/fusion_text][/fusion_builder_column][/fusion_builder_row][/fusion_builder_container]